
Kalmary
Kalmary występują w większości mórz i oceanów – w kuchni najsilniejszą pozycję zajmują w basenie Morza Śródziemnego, choć popularne są także w Azji. Przygotowuje się je zarówno gdy są malutkie, jak i jako dorosłe tuszki; jadalne pozostają również macki, często pieczone lub duszone.
W mediterrańskich i śródziemnomorskich tradycjach pojawiają się w prostych, rustykalnych zestawieniach – grillowane, faszerowane, duszone z pomidorami lub podawane w panierce. W Azji południowo-wschodniej trafiają częściej do dań stir-fry, z makaronem ryżowym i sosami ostrymi.
Smak mięsa jest delikatnie słonawy, z morskim posmakiem umami; tekstura zmienia się dramatycznie w zależności od obróbki cieplnej – krótkie smażenie daje miękkość, długie gotowanie sprawia, że mięso staje się gumowate. Przy czyszczeniu trzeba usuwać przezroczystą podpłetwę – pióro, wnętrzności i dziób; skóra może pozostać lub zostać zdjęta, zależnie od przepisu.
Typowe zastosowania obejmują: faszerowanie całych tuszek i zapiekanie, krojenie w pierścienie i głębokie smażenie – klasyczne calamari, grillowanie przekrojonych tub, duszenie w sosie pomidorowym oraz szybkie dodanie do risotto lub makaronu.
- Kalamari Plaki – zapiekane tuszki w sosie pomidorowym z ziołami; mięso miękkie po dłuższym duszeniu.
- Xtapodi me Ouzo – ośmiornica w aromacie ouzo, pokazująca, jak anyżowe nuty podbijają smak owoców morza.
- Calamari Ripieni in Teglia – faszerowane kalmary zapiekane w naczyniu; farsz często miesza bułkę ziołami i owoce morza.
- Risotto alla Maranese – risotto z owocami morza, gdzie kalmary dodają tekstury i morskiego aromatu.
- Azjatyckie warianty – makaron ryżowy w gęstym sosie lub z sosem orzechowym – kalmary krojone cienko, szybko smażone.
Przy zastępowaniu: małe kalmary wypadają najlepiej w panierze i smażeniu – większe tuszki lepiej nadziać lub dusić. Mątwa zaoferuje trochę inną, bardziej kremową konsystencję; ośmiornica nada się zamiast kalmarów w duszonych daniach, ale wymaga dłuższej obróbki, by zmiękła.
Przechowywanie wymaga chłodu i szybkiego użycia – świeże kalmary trzymać w lodówce maksymalnie 1-2 dni, mrożone wytrzymują kilka miesięcy. Pułapki dla początkujących: smażenie zbyt długo – mięso gumowate, rozmrażanie w gorącej wodzie – miękkie struktury zniszczone, pomijanie czyszczenia – nieprzyjemny zapach i smak.
Czy trzeba czyścić kalmary samodzielnie? Można kupić oczyszczone tuszki, lecz samodzielne rozebranie pozwala zachować więcej mięsa i lepiej dopasować krojenie. Jak długo smażyć pierścienie? Kilka sekund na gorącym oleju wystarczy, potem szybkie odsączenie. Czy marynować przed smażeniem? Krótkie marynowanie z kwaśnym składnikiem może zmiękczyć powierzchnię – dłuższe kwaśne moczenie spowoduje denaturację i zmieni konsystencję.
Krótka ciekawostka: nazwa w wielu językach wywodzi się z greckiego słowa związanego z kałamarnicą – obecność tych głowonogów w diecie basenu śródziemnomorskiego sięga starożytności. W Polsce kalmary dostępne są najczęściej w formie mrożonej; cena świeżych tuszek zaczyna się zwykle od ok. 20-30 zł/kg, droższe partie i gotowe produkty mogą kosztować więcej.
